BIST endeksleri nasıl hesaplanır ve neden önemlidir?
Portföyünüzü bir endeksle karşılaştırdığınızda aslında belirli kurallarla seçilmiş ve ağırlıklandırılmış bir hisse sepetiyle kıyaslama yaparsınız. Bu kuralları bilmeden yapılan kıyas, performansı olduğundan iyi ya da kötü gösterebilir.
Ağırlık serbest dolaşımdan gelir
BIST pay endekslerinin çoğu, şirketlerin toplam piyasa değeriyle değil serbest dolaşımdaki kısmıyla ağırlıklandırılır. Ana ortağın elindeki, fiilen alınıp satılmayan paylar hesaba katılmaz. Bu nedenle çok büyük bir şirket, halka açıklık oranı düşükse endekste beklediğinizden küçük bir ağırlık taşıyabilir.
Ağırlıklandırma ayrıca üst sınırlara tabi olabilir. Tek bir payın endeks içindeki payı belirli bir oranı aşmayacak şekilde sınırlandığında, o hissenin güçlü yükselişi endekse tam olarak yansımaz. Endeksle portföyünüz arasındaki farkı yorumlarken bu yapısal sınırları göz önünde bulundurun.
Endeks kapsamı düzenli olarak değişir
Endekslere giren ve çıkan paylar periyodik değerlendirmelerle belirlenir. Bir hissenin endekse girmesi, endeksi takip eden fonların o hisseyi almak zorunda kalması anlamına gelir; çıkması ise tersini üretir. Bu mekanik alım-satım, değerlendirme tarihleri çevresinde geçici fiyat ve hacim hareketleri yaratabilir.
Endeksin geçmiş performansına bakarken bugünkü bileşimin geçmişte de aynı olmadığını unutmayın. Zayıf performans gösteren şirketler zamanla endeksten çıkar; kalanlar üzerinden yapılan geriye dönük okuma, hayatta kalma yanlılığı üretir. Bu, tek tek hisselerle kurulan geçmiş kıyaslarında sık yapılan bir hatadır.
Fiyat endeksi mi, getiri endeksi mi?
Bir endeksin fiyat versiyonu yalnız fiyat değişimini izler; toplam getiri versiyonu ise dağıtılan temettüleri yeniden yatırıma dahil eder. Portföyünüz temettüleri topluyorsa ve siz onu fiyat endeksiyle kıyaslıyorsanız, kendinizi yapısal olarak avantajlı gösterirsiniz. Kıyasın adil olması için iki tarafın da aynı getiri tanımını kullanması gerekir.
Aynı ilke döviz bazlı kıyaslar için de geçerlidir. TL bazlı bir endeksle dolar bazlı bir portföy getirisini yan yana koymak, kur hareketini performans sanmaya yol açar. Ölçüm birimini baştan sabitleyin ve tüm dönem boyunca değiştirmeyin.
Doğru kıyas ölçütünü seçin
Portföyünüz ağırlıklı olarak büyük şirketlerden oluşuyorsa geniş kapsamlı bir endeks yerine büyük şirket endeksi daha adil bir aynadır. Sektör yoğunlaşmanız varsa ilgili sektör endeksi ek bir referans sağlar. Birden çok ölçüt kullanmak, tek bir sayıya sığmayan performans hikâyesini daha dürüst anlatır.
Kıyas ölçütünü sonradan değiştirmek, en yaygın öz-aldatma biçimlerinden biridir. Dönem başında hangi endeksle ölçüleceğinizi yazın ve dönem sonunda o ölçütle yüzleşin. Ölçütü değiştirmeniz gerekiyorsa nedenini ve tarihini kaydedin.
Akılda kalması gerekenler
- Endeks ağırlıklarının serbest dolaşıma ve üst sınırlara dayandığını hesaba katın.
- Periyodik endeks değişikliklerinin mekanik alım-satım ve hayatta kalma yanlılığı ürettiğini unutmayın.
- Portföyünüzü fiyat endeksiyle değil, aynı getiri tanımını taşıyan ölçütle kıyaslayın.
- Kıyas ölçütünü dönem başında sabitleyin; değiştirirseniz nedenini ve tarihini kaydedin.
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel yatırım tavsiyesi değildir. Verileri şirketin güncel KAP bildirimleri ve resmi belgeleriyle doğrulayın.