Temettü ve kazançta vergi: net getiriyi nasıl hesaplarsınız?
Getiri hesaplarının çoğu brüt yapılır: fiyat farkı artı temettü. Oysa cebe giren tutar; stopaj, komisyon ve beyan yükümlülüğünden sonra kalan kısımdır. Bu fark küçük görünse de bileşik getiride yıllar içinde belirginleşir.
Brüt ile net arasındaki kalemleri listeleyin
Bir yatırımın brüt getirisi ile net getirisi arasında genellikle şu kalemler bulunur: alım ve satım komisyonu, borsa ve saklama ücretleri, temettü üzerinden yapılan stopaj kesintisi, varsa fon giriş-çıkış maliyetleri ve yıl sonunda ortaya çıkabilecek beyan yükümlülüğü. Bunların bir kısmı işlem anında otomatik kesilir, bir kısmı ise yıl sonunda hesaplanır.
Kesintilerin hangisinin nihai, hangisinin mahsuplaşabilir olduğu önemlidir. Bazı durumlarda kaynakta yapılan kesinti nihai vergi sayılır ve ek beyan gerekmez; bazı durumlarda ise beyan edilip diğer gelirlerle birlikte hesaplanır ve kesilen tutar mahsup edilir. Bu ayrım, aynı brüt getirinin farklı yatırımcılar için farklı net sonuç vermesine yol açar.
Kayıt tutmadan net getiri hesaplanamaz
Vergi hesabının temeli maliyet kaydıdır. Her alım için tarih, adet ve birim maliyeti; her satış için aynı bilgileri saklayın. Kısmi satışlarda hangi partinin satıldığı varsayımı sonucu değiştirir. Bedelli ve bedelsiz sermaye artırımları, birleşmeler ve pay bölünmeleri maliyet kaydını doğrudan etkiler ve çoğu zaman gözden kaçar.
Temettü ödemelerini ayrı bir sütunda, brüt ve net tutarıyla birlikte tutun. Yıl sonunda hangi kaynaktan ne kadar gelir elde ettiğinizi ve ne kadar kesinti yapıldığını tek bakışta görmek, hem beyan hazırlığını hem de gerçek getiri ölçümünüzü kolaylaştırır.
Enflasyon ve reel getiri farkı
Vergi çoğu zaman nominal kazanç üzerinden hesaplanır. Yüksek enflasyon ortamında satın alma gücü olarak kaybettiğiniz bir yatırımda dahi nominal bir kazanç doğabilir. Bazı düzenlemeler maliyetin belirli bir endeksle güncellenmesine izin verir; bu, vergi matrahını gerçeğe yaklaştırır. Böyle bir imkânın olup olmadığını ve koşullarını, işlem yaptığınız yılın mevzuatına göre kontrol etmek gerekir.
Kendi performans takibinizde nominal ve reel getiriyi ayrı ayrı tutun. Nominal getiri vergi hesabının, reel getiri ise yatırım kararlarınızın doğru ölçüsüdür. İkisini karıştırmak, enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde başarıyı sistematik olarak abartır.
Kuralı değil, kaynağı takip edin
Vergi oranları, stopaj yüzdeleri, beyan eşikleri ve istisnalar mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişir. Bir yıl geçerli olan oranı ertesi yıl varsaymak hataya açıktır. Güncel durumu Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı rehberlerden veya bir mali müşavirden teyit edin.
PiyasaLab bir vergi danışmanı değildir ve bu rehber kişisel vergi tavsiyesi içermez. Amacı, getiri ölçümünüzü brüt rakamda bırakmamanız ve gerekli kayıtları zamanında tutmanız gerektiğini hatırlatmaktır. Kişisel durumunuza özgü sonuçlar için yetkili bir uzmana danışın.
Akılda kalması gerekenler
- Brüt getiriyi komisyon, stopaj ve olası beyan yükümlülüğünden ayrı ayrı arındırın.
- Alım tarihi, adet ve maliyet kaydını sermaye artırımı ve bölünmelerde mutlaka güncelleyin.
- Nominal getiriyi vergi için, reel getiriyi yatırım kararı için ayrı ayrı ölçün.
- Oran ve eşikleri hafızadan değil, ilgili yılın güncel resmi kaynağından doğrulayın.
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel yatırım tavsiyesi değildir. Verileri şirketin güncel KAP bildirimleri ve resmi belgeleriyle doğrulayın.