Finansal oranlar nasıl birlikte okunur?
Oranlar finansal tabloların sıkıştırılmış özetidir. Sıkıştırma hız kazandırır ama bağlamı kaybettirir; bu yüzden tek oranla “ucuz” veya “sağlam” hükmü vermek en yaygın analiz hatalarındandır.
Önce dört ayrı soruya bölün
Değerleme oranları piyasanın şirkete biçtiği fiyatı, kârlılık oranları sermayenin verimini, finansal sağlık oranları borç ve likiditeyi, büyüme oranları ise değişimin hızını anlatır. Bir şirket ucuz görünüp zayıf kârlı olabilir; yüksek kârlı görünüp aşırı borç taşıyabilir. Dört kutudan en az üçünü görmeden sonuç üretmeyin.
Aynı veri iki oranı birden etkileyebilir. Borçla küçülen özkaynak ROE’yi yükseltirken finansal riski artırır. Tek seferlik kâr F/K’yı düşürürken sürdürülebilir kazancı büyütmez. Oranın pay ve paydasını bilmek, görüntünün nasıl oluştuğunu anlamanın en kısa yoludur.
Sektör medyanını çıpa olarak kullanın
Bankanın borç/özkaynak oranını sanayi şirketiyle, GMYO’nun PD/DD’sini yazılım şirketiyle kıyaslamak anlamsızdır. Sermaye yoğunluğu, düzenleme, gelir tanıma ve büyüme potansiyeli sektörlerin normal oran aralıklarını değiştirir. Önce benzer iş modelindeki şirketlerle, sonra şirketin kendi tarihsel bandıyla kıyaslayın.
Medyan ortalamadan daha dayanıklıdır; uç değerlerin etkisini azaltır. Yine de sektör medyanının kendisi pahalı bir piyasa döneminde yüksek olabilir. Bu yüzden göreli kıyası mutlak nakit üretimi ve büyüme varsayımlarıyla tamamlayın.
Oranların zaman içindeki yönüne bakın
Bugünkü ROE yüzde 25 olabilir, fakat üç yıl önce yüzde 40’tan düzenli düşmüşse hikâye zayıflıyordur. Cari oran tek çeyrekte güçlü görünürken alacak kalitesi bozulabilir. Oranları en az sekiz çeyrek veya beş yıllık seri halinde görmek, tek tarihli ekranın gizlediği eğilimi ortaya çıkarır.
Büyüme ile marjı birlikte okuyun. Ciro yüzde 50 büyürken marj yarıya inmişse yaratılan ekonomik değer sınırlı olabilir. Daha yavaş fakat nakde dönen, borç gerektirmeyen büyüme çoğu zaman daha kalitelidir.
Bir karar cümlesi kurun
Oran listesini raporlamak analiz değildir. “F/K sektörün altında” yerine “F/K düşük, fakat son kâr varlık satışından geldiği ve ana faaliyet marjı daraldığı için iskonto haklı olabilir” gibi neden-sonuç cümlesi kurun. Bu cümle sizi karşıt kanıt aramaya zorlar.
Son adımda hangi verinin fikrinizi değiştireceğini yazın. Net borç/FAVÖK iki çeyrek içinde düşmezse, ROIC sermaye maliyetinin altında kalırsa veya nakit dönüşümü bozulursa tezi yeniden değerlendirmek gibi ölçülebilir koşullar belirleyin.
Akılda kalması gerekenler
- Oranları değerleme, kârlılık, sağlık ve büyüme olarak dört soruya ayırın.
- Sektör ve şirketin tarihsel bandı olmadan “yüksek/düşük” etiketi kullanmayın.
- Oranı üreten muhasebe kalemini ve fikrinizi bozacak koşulu açıkça yazın.
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel yatırım tavsiyesi değildir. Verileri şirketin güncel KAP bildirimleri ve resmi belgeleriyle doğrulayın.